Những ngày tháng liên tục gặp chao đao về tâm lý, tôi khát khao tìm được một “bình yên” dù chỉ vài giây. Tôi vật lộn với câu hỏi cứ nấc lên từng đêm trong cơn vật vã “Tại sao lại bắt con khổ sở đến thế? Làm ơn đi! Con mệt lắm rồi…”
Tôi không rõ mình đang đối thoại với đấng toàn năng nào. Tôi chỉ biết rằng ở tít xa trên đó, bên ngoài vùng bao la đó, luôn có một nguồn năng lượng nào đó đang sắp đặt cho số phận của mình, và tôi cứ thế tuyệt vọng cầu xin chút phước lành dù ít ỏi để cứu rỗi sự mong manh của chính tôi.
Rồi cái gì đến cũng đến, tôi đột nhiên gặp được chốn “bình yên” tôi hằng ao ước, và nhận ra…
Tiền bạc và tự do tài chính.
Người mải mê kiếm tiền hay điên cuồng kiếm tiền với hi vọng làm giàu có lẽ đều biết đến vòng quay “rat race” – bẫy thu nhập thấp. Dù lương cao đến đâu, bạn vẫn chỉ nằm trong cái bẫy đó suốt cả đời, để rồi mang một tâm trạng đầy tiếc nuối khi về hưu.
Người lao động thông thường, thế giới tài chính của họ chỉ xoay quanh quỹ lương: phải phân bổ lương hàng tháng ra sao để vừa đủ ăn tiêu, vừa có tiết kiệm; phải tích góp thế nào để đảm bảo lúc về hưu không lo đói kém; phải xoay sở với các khoản bảo hiểm ra sao để có lợi nhất cho ví tiền của mình… Và giả như nếu có biến cố ập đến khiến họ đột nhiên trắng tay, khủng hoảng tâm lý là điều tất yếu kéo theo sau, làm cả thế giới của họ tưởng như sụp đổ.
Người kiếm tiền thông minh hướng tới “tự do tài chính” – lối thoát duy nhất khỏi vòng “rat race” và giải phóng con người khỏi ưu phiền về chuyện tiền nong. Có lẽ đến thập niên này thì ai cũng hiểu đó là dòng tiền thụ động chảy vào túi của bạn mà không cần đánh đổi lại sức lao động hay thời gian lao động. Và từ đó, mọi ưu phiền tiêu tan gần hết, những khủng hoảng cũng vì thế mà ra đi một phần, đời sống bạn trở nên thoải mái hơn, dễ cựa hơn, dễ thở hơn.
Hạnh phúc và tự do cảm xúc.
Người mải mê đi tìm hạnh phúc hay điên cuồng mưu cầu hạnh phúc với hi vọng có một cuộc sống an nhiên “hết nấc” đều rơi vào một vòng luẩn quẩn với chiếc bẫy lệ thuộc vào cảm xúc. Dù vui vẻ đến đâu, cảm thấy “happy” đến đâu thì vẫn sẽ có nguy cơ một ngày đẹp trời, một cơn sóng cảm xúc tiêu cực vụt qua và xoá mờ đi tất cả. Mà suy cho cùng thì hạnh phúc cũng giống như tiền bạc, chẳng ai phân biệt được đến lúc nào là đủ và nên dừng.
Thông thường, người ta đặt ra nhiều tiêu chí cho hạnh phúc của mình: phải có công ăn việc làm ổn định, có gia đình ấm êm thuận hoà vui vẻ, có con cái học hành giỏi giang còn ngoan ngoãn, được đồng nghiệp xã hội yêu thương tôn trọng đánh giá cao… và còn vô vàn những gạch đầu dòng khác cho các thành tố cấu thành nên hạnh phúc của mỗi người. Và giả như nếu có biến cố ập đến khiến tất cả hoặc một trong những điều trên vô tình “sứt mẻ”, khủng hoảng tâm lý là điều tất yếu kéo theo sau, làm cả thế giới tưởng như đang sụp đổ.
Người kiếm tìm hạnh phúc thông minh hướng tới “tự do cảm xúc” – lối thoát duy nhất khỏi sự lệ thuộc cảm xúc và giải phóng con người khỏi ưu phiền về mọi chuyện trên đời. Nhưng có lẽ đến thập niên này, không phải ai cũng đã thấu hiểu về khái niệm này.
Cảm xúc là thành phần tất yếu tự sản sinh trong mỗi người. Vì là một phần cấu thành không thể thiếu, ta vô tình ngộ nhận nó có quyền tác động lên chính tâm – thân mình, như khi họng nổi nốt viêm thì sẽ bị đau, da phản ứng với đồ ăn thì sẽ bị ngứa, hay dạ dày sản sinh ra nhiều axit thì bụng sẽ bị đau… Thế là ta mặc định cho việc khi cảm xúc tiêu cực kéo đến có quyền đốn gục chính ta vì “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”…
Tuy nhiên, sinh lý và tâm lý là 2 chuyện khác nhau giống như bất khả kháng khách quan và chủ quan vậy. Bạn có thể không có lựa chọn cho tổn thương sinh lý vì đó là bất khả kháng khách quan về mặt hữu hình. Nhưng bạn hoàn toàn có thể lựa chọn phản ứng của chính mình cho những biến đổi tâm lý bất thường bởi đó chỉ là bất khả kháng chủ quan về phần vô hình, có thể tự tái tạo rất nhanh (dĩ nhiên cũng có thể tự huỷ diệt nhanh không kém).
Và “tự do cảm xúc” là khi bạn học được cách tách bản thân mình ra khỏi hệ luỵ của những xung động tâm lý bất ngờ từ lớn đến bé để không bị tác động từ nó, không để nó ăn mòn tinh thần của chính mình hay thậm chí không cảm nhận được nó mà chỉ nhìn thấy nó đang tồn tại.
Khi đó, hạnh phúc là cảm xúc duy nhất mặc định bạn cho phép tồn tại bên trong mình dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào. Và năng lượng tích cực ấy sẽ lan toả từ bạn đi theo một cách tự nhiên nhất. Đó mới là đích đến của hạnh phúc mà tất cả chúng ta đều đang mưu cầu.
Trung dung là một nghệ thuật.
Tôi gọi giải pháp trên là “trung dung” – là khi bạn đứng ngoài “cảm xúc” để nhìn vào “cảm xúc”.
Bạn biết mình đang buồn. Bạn đứng ra ngoài vòng tròn của nỗi buồn. Bạn nhìn vào chính nỗi buồn đang tồn tại bên trong, quan sát nó như một thực thể và tìm đường cho nó trôi qua tâm trí, rồi mời nó bước ra ngoài. Bạn biết mình đã từng có một nỗi buồn dạo quanh bên trong, nhưng bạn không tổn hao tinh thần vì nó. Bạn chỉ biết nó đã từng tồn tại, và giờ nó đã tan biến đi như bạn đã thấy.
Đạt được một điều như ý nguyện, bạn vui và hân hoan với điều vừa có được. Bạn đứng ra ngoài vòng tròn của niềm vui. Bạn nhìn vào sự hân hoan đang tồn tại bên trong, quan sát nó như một thực thể và nuôi dưỡng nó trong thời gian dài nhất có thể. Bạn hiểu theo lẽ tự nhiên, niềm hân hoan đó sẽ tự tan biến giống như một đồ vật bạn yêu thích rồi cũng sẽ bị khấu hao theo thời gian. Nhưng bạn không buồn phiền hay tiếc nuối vì điều đó. Bạn tập trung quan sát sự hân hoan đang tồn tại trong thời điểm đó. Bạn ghi nhận rằng đã từng có niềm hân hoan đó tồn tại trong mình. Bạn quan sát độc lập nên biết được chính xác thời điểm nào niềm vui kết thúc. Bạn chấp nhận chuyện đó và không để sự tan biến đó ảnh hưởng tới mình. Thậm chí, bạn cũng sẽ không để niềm hân hoan kia khiến bản thân ngủ vùi trong ảo mộng của hạnh phúc nhất thời. Tinh thần bạn cũng không bị tổn hao vì mải mê “đu đưa” theo niềm vui sướng.
Dĩ nhiên, “trung dung” vậy không dễ. “Trung dung” vậy vốn là một nghệ thuật.
Bạn có thể dễ dàng đứng cách xa bếp ga để không bị bỏng, tránh xa dây diện hở để không bị giật, không ăn đồ chua cay để không đau dạ dày, đeo khẩu trang để tránh bụi mịn… nhưng để đứng bên ngoài cảm xúc để quan sát cảm xúc, điều vô hình đó… biết phải làm thế nào cho đúng, phải xác minh thế nào cho phải.
Ngay cả khi bạn mỉm cười và nói rằng mình không sao, tâm bạn vẫn còn thi thoảng có chút xao động, bồi hồi hay bức bối về những cảm xúc đang trỗi dậy trong mình.
Ngay cả khi tách biệt được phần người ra để quan sát phần con, bạn đôi khi vẫn khó lòng phân biệt được đâu là tiếng nói vọng lên từ bên nào để mà xem xét.
“Trung dung” trong cảm xúc đòi hỏi bạn phải công bình với tất cả thiện ác tốt xấu tích cực tiêu cực buồn vui sướng khổ… hay thậm chí cần xoá đi mọi định nghĩa trái ngược trên đời để chẳng còn lại bất kỳ định nghĩa nào, đẩy tất cả về điểm khởi đầu, biến tất cả thành tờ giấy trắng… mà có khi cũng chẳng cần tới điểm khởi đầu hay tờ giấy trắng vì vốn dĩ chẳng có gì tồn tại thực sự…
Ồ. Có lẽ lý thuyết này quá xa rồi.
Thực tế hơn thì, từ “trung dung cảm xúc” để hướng tới “tự do cảm xúc”, bạn cần thực hành tối thiểu…
… không đánh giá một chiều bất cứ điều gì
… không phán xét định kiến bất cứ ai
… chấp nhận trong mặt trái có mặt phải, trong mặt phải có mặt trái
… điều gì xảy đến cũng là lựa chọn tốt nhất của vũ trụ an bài cho bạn và tất cả vì một tổng thể chung cần được bảo toàn
Bạn thực hành được nhuần nhuyễn, 50% “tự do cảm xúc” thuộc về bạn, 50% hạnh phúc hiển hiện ngay trước mắt bạn… và mọi chuyện rồi sẽ ổn.
Cảm xúc không tự nhiên sinh ra, cũng không tự nhiên mất đi, nhưng bạn hoàn toàn có thể để nó tồn tài như một cá thể độc lập với tâm – thân mình.
Bên trong bạn, dòng chảy cảm xúc sẽ không bao giờ ngừng. Nếu cố hữu thói quen đắm mình trong cảm xúc, hạnh phúc của bạn sẽ vô cùng bấp bênh và khó kiểm soát.
Chi bằng hãy cứ đứng trên bờ, nhìn dòng chảy cảm xúc trôi độc lập. Thi thoảng thấy niềm vui thì hoà tay xuống nước một chút, thấy nỗi buồn thì âm thầm rút tay lên.
Tinh thần bạn là điều quý giá, đừng để dòng chảy cảm xúc bào mòn nó vô nghĩa, như vậy thể chất mới được giữ gìn trọn vẹn.
Le Di 