Kể lể.
Nào thì quay lại với nghiệp viết lách. Tay còn đau lắm nhưng thôi kệ. Thuốc đắng dã tật.
Sau buổi xem phim ở Xưởng phim về, nhìn lại được chút ý nghĩa của cuộc sống, tìm lại được chút niềm vui sống. Bắt đầu lại muốn viết gì đó cho chính mình, cho mọi người và cho cuộc sống.
Đường về. Nhận 1 đê bài hóc búa không kém: “Con người sinh ra có rất nhiều lần gặp xuất phát điểm như nhau ở mọi mặt. Vậy tại sao vẫn có người hay – người dở, người ở lại – người ra đi từ chính xuất phát điểm đó?”
Vậy là hứng thú viết lách trào dâng, và ngày hôm nay đặt phím. Sẽ trả bài trước, dù cảm thấy vẫn hơi đuối so với đề tài khá lớn này. Sẽ cố gắng hết sức có thể để nó dễ hiểu nhất và dễ ứng dụng nhất trong khả năng kinh nghiệm cho phép.
Cùng bắt đầu với một câu hỏi đơn giản. Vì vậy đừng cố gắng phức tạp hóa những giá trị bạn muốn gắn cho bản thân. Nó dành cho những câu hỏi sau.
Hỏi: Bạn là ai?
Trả lời: Dù là lúc đến hay giã từ thế giới thì bạn cũng chỉ là 1 con người bình thường như bao người khác.
Con người dù sinh ra ở đâu, trong hoàn cảnh, thời gian nào và địa vị ra sao thì đa phần ta đều đến với thế giới trong tình trạng không biết gì, không mặc gì, không quen ai, không thể làm cho những cá thể xung quanh hiểu được mình muốn gì, cần gì. Đó là xuất phát điểm đầu tiên trùng nhau của tất cả mọi người.
Chúng ta phải tự tìm tòi cách thích nghi với thế giới để tồn tại. Ta dần nhận ra có những cá thể luôn ở bên cạnh chăm sóc ta mà sau này ta gọi theo ngôn ngữ của họ là “người thân”. Ta bắt đầu biết tạo ra những âm thanh có thể gây sự chú ý mỗi lần muốn gì đó. Ta học cách bắt chước những âm ta nghe thấy để họ có thể hiểu ta theo ngôn ngữ quy đổi riêng ta hay dùng (mà ko hiểu sao về sau có thể quên đi được).
Đi học. Cùng lớp. Cùng thầy cô dạy. Cùng chương trình và môi trường học. Một lần nữa, xuất phát điểm lại bằng nhau. Nhưng rồi vẫn có ranh giới giữa học sinh giỏi và học sinh tiên tiến, giữa bằng giỏi và bằng khá, giữa người lên lớp – kẻ lưu ban. Không những thế, mỗi người còn có ít nhất 3 lần đạt được điểm cân bằng đó với 3 ngôi trường mới. Vậy mà sự chênh lệch vẫn lặp lại như một lẽ tất nhiên.
Đi làm. Cùng cơ quan. Cùng người hướng dẫn. Cùng bản mô tả công việc. Cùng đồng vốn. Những con đường lại có dịp giao nhau để lấy lại một tiếng cân bằng lần nữa. Nhưng rồi lại tiếp tục có người làm sếp – người mãi chỉ nhân viên, người giàu – kẻ nghèo, người thành công – người thất bại.
Rồi ta tự đặt câu hỏi tiếp theo: “Tại sao ta mãi ở đây? Tại sao họ giỏi như vậy?” và ta bắt đầu tự trả lời an ủi bản thân bởi 2 từ nghe có vẻ hợp lý, tâm lý và hết sức triết lý: “Hoàn cảnh”. Xin thưa “Tất cả chỉ là ngụy biện!”.
Có nhiều dạng hoàn cảnh với đủ tâm tình hỉ nộ ái ố.
– Nghèo? Cái khó nó bó cái khôn. Nhưng đa phần sinh viên thủ khoa đều ở khu vực 1 và 2. Những con người thành đạt được mấy người gốc thành thị? Sinh viên du học về có chắc thành đạt hơn sinh viên trong nước? Lãnh đạo nước nhà được mấy ai người gốc Hà Nội?
– Gia đình bao bọc?. Cái này mình là 1 ví dụ điển hình. Và khẳng định là không phải ai được gia đình bao bọc cũng ngu ngơ, khờ khạo và khó thích nghi. Không nghiễm nhiên sinh ra cụm từ “con ông cháu cha”. Và mình biết rất nhiều người đúng nghĩa này tài giỏi thật sự bên cạnh những cô chiêu cậu ấm hư hỏng õng ẹo.
– Giáo dục của gia đình? Có những đứa trẻ lớn lên trong gia đình bố mẹ đều là nông dân. Có những đứa trẻ đang sống trong những gia đình bộ mẹ nghiện ngập. Và chúng vẫn có những đứa là học sinh giỏi. Vâng. Tôi đã từng gặp những người như thế.
– Thiếu tình thương – Thiếu động lưc? Cái này thì vô vàn. Càng lớn, tôi càng quen nhiều người gia đình không cơ bản, hoặc có cũng như không, đến mức tôi phải tự hoài nghi về gia đình riêng của mình sau này. Nhưng họ vẫn tài giỏi và sống tốt.
– Bạn bè? Nói linh tinh. Ta có quyền chọn bạn và bỏ bạn.
– Gien? Vớ vẩn. Có những đứa trẻ tự kỉ đang quản lý cả 1 quán cà phê. Có những người thiểu năng trí tuệ vẫn vượt lên số phận để được học hành, có kiến thức.
– May mắn? Nhảm nhí. Chả có ai xui hay may cả đời được. Nếu sống được chỉ dựa vào may mắn thì cả xã hội sẽ cùng trải chiếu nằm chờ sung rụng.
-…
Xem ra có thể gác hết những lí do ngụy biện về hoàn cảnh để đổ tại cho sự thất bại, trì trệ của bản thân. Bởi nếu đã có những ngoại lệ thì hoàn toàn có thể khắc phục được. Mọi lí do đưa ra chỉ là để an ủi bản thân và xoa dịu cái sự lười trong ta.
Vậy vấn đề nằm ở đâu? Đơn giản. Chỉ 2 chữ: “Tư duy”
Bỏ qua những trường hợp cố chấp, bảo thủ với vị trí của mình. Đến phần này chỉ dành cho những người thật sự muốn thay đổi. Tôi tin chắc ít nhiều bạn đều rơi vào các hoàn cảnh trên. Có người chọn chấp nhận. Có người chọn vượt qua. Nhưng nếu 1 lần bạn tự hỏi câu: “Làm sao để tôi không như thế nữa?” và quyết tâm tìm câu trả lời thì bạn sẽ có 1 hướng nghĩ mới rộng hơn, rõ ràng và thoáng đãng hơn nhiều. Luôn có lối thoát cho mọi vấn đề. Quan trọng là bạn có muốn nhìn thấy nó hay không, muốn nghĩ như vậy hay không?
Cùng điểm xem tư duy của những người thành công sẽ như thế nào khi vấp phải “hoàn cảnh”.
– Nghèo? – “Đại học/ Du học không phải là con đường duy nhất để thành công”, “Học thêm không phải điều kiện tiên quyết để điểm cao”, “Vốn lớn hay nhỏ không quan trọng. Vấn đề là ở chỗ sử dụng đồng vốn hiệu quả”,… thay vì “Ôi không có tiền rồi. Làm sao mà làm được. Thôi không làm nữa. Số đen quá thể.”…
– Gia đình bao bọc?. “Tại sao bố mẹ cứ giữ chặt mình thế nhỉ? Phải tìm hiểu xem cái thế giới ngoài kia như thế nào.”, “Mình muốn biết thế giới như thế nào quá. Mai phải hỏi han xem như nào.”, “Xin học cái đấy mãi mà không được. Thôi tự học vậy.”,… thay vì “Thôi bố mẹ bảo không được, không tốt, chắc thế thật. Thôi vậy.”
– Giáo dục của gia đình? “Đời bố mẹ khổ quá rồi. Phải cố gắng cho bố mẹ và con mình sau này đỡ khổ”, “Bố mẹ như vậy không tốt, mình cũng dễ bị ảnh hưởng. Phải cố gắng sống tốt”,… thay vì “Đến bố mẹ còn thế cơ mà. Sao mình khác được”.
– Thiếu tình thương – Thiếu động lưc? “Không ai yêu mình thì mình tự yêu mình thôi. Sau này sẽ không để con cái mình như vậy.”, “Không thể tự đày đọa bản thân được. Sống tốt lên nào.”, “Bố mẹ nào cũng thương con hết. Phải biết thông cảm cho bố mẹ. Tình cảm là cái không ép buộc được.”,… thay vì “Thật quá đáng. Đẻ mình ra rồi đối xử với mình như thế. Sống làm gì trong cái nhà này nữa”.
– Bạn bè? “Nó như vậy là không tốt. Phải giúp nó hiểu ra mới được.”… thay vì “Chúng nó còn thế. Sao mình phải thay đổi.” Trong 1 vài trường hợp, đôi khi ta cũng phải dứt áo ra đi khỏi môi trường bạn bè xấu, lấy đủ dũng khí để thoát khỏi sự kìm kẹp của đám bạn không tốt đó.
– Gien? “Mình sinh ra đã không được như người ta thì phải cố gắng gấp nhiều lần người ta thì mới khá được”thay vì “Tại mình nó thế, làm sao khác được.”
– May mắn? “Phải tự mình tạo ra cơ hội cho mình. May mắn nằm trong tay mình. Không trông chờ Bụt xuất hiện được.” thay vì “Ôi sao số nó may thế. Mình chó cắn áo rách vật.”
-…
Từ “Tư duy” đến sự “Phát triển bản thân”
Cách chúng ta nghĩ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến cách chúng ta hành động. Tư duy càng mạch lạc, rộng mở thì hành động càng dễ dàng, hiệu quả và có tầm ảnh hưởng. Như đã nói ở đề bài “Chỉ có sống lừa lọc dẫm đạp lên kẻ khác thì mới phát triển bản thân được.” Nghe có vẻ tàn nhẫn nhưng xã hội nào có lẽ cũng đều đúng với câu này.
Để trở thành 1 ông chủ, bạn cần “dụ dỗ” được vài người công nhân làm việc cho mình, lợi dụng sức lao động của họ, tạo ra giá trị tăng thêm và ăn phần chênh lệch với tỉ lệ ít đến mức họ không thèm tính toán với bạn. Càng nhiều người làm việc cho bạn, số ít ít đó càng phình to lên và nghiễm nhiên người thành đạt là bạn. Những người công nhân đó, họ chỉ biết đơn giản là họ đi làm, bạn trả lương và đãi ngộ hậu hĩnh cho họ. Chỉ có bạn mới biết cơ chế “lừa lọc”, “bóc lột” của bộ máy bạn tạo ra. Nếu 1 trong số những người công nhân đó nhận ra quy luật này, anh ta sẽ hoặc rời bỏ bạn vì bất mãn hay để tạo lập sự nghiệp riêng, hoặc tiếp tục ở lại với bạn để có khoản thu ổn định trong khi anh ta bắt đầu công cuộc “dụ dỗ” cho bộ máy của riêng mình.
Trong hoạt động xã hội cũng vậy. Để trở thành người lãnh đạo, bạn cần thuyết phục người khác nghe theo và đi theo bạn, làm việc cho bạn. Càng ở vị trí lãnh đạo cao, công việc của bạn càng giảm dần. Tất cả những gì người ta thấy ở bạn là ý tưởng, ý tưởng và ý tưởng. Bạn không phải là người trực tiếp biến ý tưởng thành hiện thực. Tất cả công việc sau vấn đề ý tưởng đều do những người đi theo bạn làm giúp. Bạn đưa cho họ những miếng mồi ngon lành về các loại chứng chỉ, các kĩ năng được đào tạo, các hoạt động được tham gia, các mối quan hệ, tình cảm họ sẽ có. Bạn lòe họ bằng tất cả những thứ hào nhoáng họ muốn nghe. Và nếu chỉ là 1 TNV bình thường, họ sẽ rất năng động, xông xáo vào những công việc tình nguyện bạn vẽ ra trong khi bạn chỉ đang ngồi trong phòng điều hòa viết báo cáo, lướt FB và nghịch game rồi thi thoảng khen họ vài câu, động viên cho mát dạ.
Đây là lí do vì sao người giàu, người giỏi hay bị ghét đến thế. Vì trông họ chả có vẻ là đang làm gì cả nhưng vẫn có tất cả.
Chắc hẳn bạn đang nghĩ “Nếu chỉ là thuê người với ý tưởng thì ai chả làm được.”, “Ra là người giỏi thủ đoạn thế.”, “Làm người như thế không đáng phục. Thế mà trước giờ vẫn nghĩ nó tốt”, “Tại sao lại đi khâm phục những con người như thế?”,…
Nhưng xin thưa rằng quy luật chọn lọc tự nhiên luôn tồn tại mọi lúc mọi nơi. Có kẻ thắng thì sẽ có kẻ thua. Có người giỏi lên và có người chỉ biết dậm chân tại chỗ.
Những người giỏi, để có được vị trí họ đang đứng thì họ cũng đã từng có quãng thời gian bị “lừa lọc dẫm đạp” như bạn. Quan trọng là họ luôn có ý chí muốn thoát khỏi cái sự đó để được như những người ở trên họ. Họ không ngừng cố gắng hoàn thiện bản thân, luôn đặt mình ở vị thế của người lãnh đạo để có tư duy và cái nhìn tổng quan hơn trong công việc và có cách xử lý linh hoạt, hiệu quả hơn. Họ cũng đã từng là những người công nhân dưới quyền của gã chủ kia như bạn. Họ chỉ khác bạn duy nhất một điều là họ nhận ra quy luật sớm hơn bạn để trở thành anh công nhân may mắn.
Và họ có thể làm dược tất cả những gì bạn đang làm, thậm chí làm tốt hơn bạn rất nhiều. Họ đã phải làm rất nhiều, vất vả rất nhiều trước khi được ngồi phòng điều hòa chỉ đạo bạn trong cái nắng nóng, bụi bặm. Và nếu không có họ, bạn cũng sẽ rất khó để có những cơ hội phát triển bản thân dù nó có cái giá nào đi nữa.
Đặt mình vào vị thế của người bạn muốn trở thành. Tìm hiểu cách tư duy của họ. tạo ra lối tư duy phù hợp cho mình. Mở rộng tầm nhìn. Bạn sẽ nhìn cuộc sống và tương lai của bạn một cách đúng đắn hơn. Con đường phát triển bản thân của bạn sẽ thuận lợi hơn.
Ai cũng có thể bước tiếp lên những bậc thang của cuộc sống. Nếu không có thì hãy tự vẽ ra nó bằng nghị lực, quyết tâm và sự logic, khôn khéo của bộ óc. Nếu không đủ tự tin thì hãy đi chung và vẽ chung với nhiều người. Chấp nhận chịu đựng thua thiệt và học hỏi thay vì đầu hàng oán trách.
Không có con đường nào tốt đẹp cho tất cả mọi người. “Lừa lọc, dẫm đạp lên kẻ khác” là điều không tránh khỏi. Nhưng hãy làm việc đó 1 cách nhân văn và ý nghĩa để có thể “lừa lọc”, “dẫm đạp” một cách “bền vững”.
Đơn giản vì ta cũng đã từng như thế và ta muốn mọi người đón nhận nó một cách vui vẻ và tươi sáng hơn.
HN1462012
Jessy
Le Di 